مقدمه

جام جهانی فوتبال 2026 که به میزبانی مشترک آمریکا، کانادا و مکزیک برگزار می‌شود، از نظر وسعت جغرافیایی و تعداد تیم‌ها بزرگ‌ترین دوره این رقابت‌ها خواهد بود. اما هم‌زمان با این گستردگی، یک چالش مهم نیز پررنگ‌تر شده است: گرمای شدید ناشی از تغییر اقلیم. پژوهش‌های تازه نشان می‌دهند که بسیاری از شهرهای میزبان در ماه‌های برگزاری مسابقات، با شرایطی روبه‌رو خواهند بود که می‌تواند سلامت بازیکنان، داوران، کارکنان و تماشاگران را تهدید کند.

 

1) چرا این موضوع مهم است؟

فوتبال ورزشی پرفشار است و بازیکنان در طول مسابقه، به‌طور مداوم در معرض تولید گرمای داخلی بدن هستند. وقتی دمای هوا بالا و رطوبت زیاد باشد، بدن سخت‌تر می‌تواند حرارت را دفع کند. نتیجه این وضعیت می‌تواند کم‌آبی، خستگی گرمایی، افت عملکرد و در موارد شدید، گرمازدگی باشد.

این خطر فقط متوجه بازیکنان نیست. داوران، عوامل اجرایی، نیروهای امدادی و حتی تماشاگران نیز ممکن است در معرض گرمای خطرناک قرار بگیرند؛ به‌ویژه در ورزشگاه‌های روباز که سایه، تهویه و دسترسی به آب محدود است.

 

2) داده‌های علمی چه می‌گویند؟

یکی از مهم‌ترین مطالعات در این زمینه، مقاله‌ای از Mullan و همکاران (2025) در International Journal of Biometeorology با عنوان Extreme heat risk and the potential implications for the scheduling of football matches at the 2026 FIFA World Cup است. این پژوهش با استفاده از داده‌های ساعتی هواشناسی در بازه 2003 تا 2022، شرایط حرارتی 16 شهر میزبان را مدل‌سازی کرده است.

یافته‌های کلیدی این مطالعه:

• در 14 شهر از 16 شهر میزبان، شاخص WBGT از 28 درجه سانتی‌گراد عبور می‌کند.
• در 4 شهر، این سطح خطر در سال میانگین، بیش از نیمی از ساعات بعدازظهر رخ می‌دهد.
• در 9 شهر، در سال‌های گرم‌تر، این وضعیت بیش از نیمی از ساعات بعدازظهر دیده می‌شود.
• شهرهایی مانند میامی، مونترال/مونتری، فیلادلفیا، کانزاس‌سیتی، بوستون و نیویورک از نقاط پرخطر معرفی شده‌اند.

این نتایج مهم‌اند، چون نشان می‌دهند مسئله فقط «هوای گرم» نیست؛ بلکه ترکیب دما، رطوبت، تابش خورشید و باد در ایجاد خطر نقش دارد. به همین دلیل، شاخص WBGT یکی از معیارهای استاندارد برای سنجش تنش گرمایی در ورزش به‌شمار می‌رود.

 

3) نقش تغییر اقلیم در تشدید خطر

گزارش World Weather Attribution (2026) با عنوان Climate Change Big Player at FIFA World Cup 2026 نیز تأکید می‌کند که تغییر اقلیم، گرما و رطوبت خطرناک را در شهرهای میزبان آمریکای شمالی تشدید کرده است. این گزارش نشان می‌دهد که شهرهای جنوبی و داخلی آمریکا و بخش‌هایی از مکزیک، در مقایسه با شهرهای شمالی یا ساحلی، در معرض خطر بیشتری قرار دارند.

به بیان ساده، گرمایش جهانی احتمال وقوع شرایطی را بالا برده است که در آن، برگزاری مسابقه در ساعت‌های میانی روز می‌تواند برای سلامت انسان خطرناک باشد.

 

4) پیامدهای سلامت برای بازیکنان و تماشاگران

برای بازیکنان:

• کاهش توان هوازی و افت عملکرد
• افزایش ضربان قلب و فشار فیزیولوژیک
• اختلال در تمرکز و تصمیم‌گیری
• افزایش احتمال آسیب عضلانی و گرمازدگی

برای تماشاگران:

• کم‌آبی و ضعف
• سرگیجه، تهوع و بی‌حالی
• تشدید بیماری‌های قلبی یا تنفسی در افراد آسیب‌پذیر
• خطر بیشتر برای سالمندان، کودکان و افراد دارای بیماری زمینه‌ای

 

5) راهکارهای پیشنهادی برای کاهش خطرات سلامت

1. زمان‌بندی تطبیقی مسابقات

برگزاری مسابقات در ساعات خنک‌تر روز، اجتناب از بازی در اوج گرما و امکان تعویق یا جابه‌جایی مسابقات در شرایط هشدار گرمایی، از مهم‌ترین راهکارهای مدیریتی است. برنامه‌ریزی انعطاف‌پذیر می‌تواند خطر مواجهه با دماهای بحرانی را کاهش دهد.

2. پایش مستمر شاخص‌های گرمایی

استفاده نظام‌مند از شاخص WBGT و تعیین آستانه‌های مشخص برای توقف یا اصلاح مسابقات ضروری است. تصمیم‌گیری مبتنی بر داده‌های محلی هر شهر میزبان باید بخشی از پروتکل رسمی برگزاری مسابقات باشد.

3. تقویت پروتکل‌های پزشکی و خنک‌سازی

افزایش تعداد و مدت وقفه‌های آبرسانی، استفاده از سیستم‌های خنک‌کننده کنار زمین، فراهم‌کردن حمام یخ و تجهیزات خنک‌سازی سریع، و حضور تیم‌های پزشکی آموزش‌دیده برای مدیریت بیماری‌های ناشی از گرما از اقدامات حیاتی محسوب می‌شوند.

4. حفاظت از تماشاگران

تأمین آب آشامیدنی رایگان و کافی، ایجاد فضاهای سایه‌دار، بهبود تهویه ورزشگاه‌ها و اطلاع‌رسانی درباره علائم گرمازدگی به تماشاگران از جمله اقدامات ضروری است. همچنین باید مسیرهای دسترسی سریع به خدمات اورژانسی در نظر گرفته شود.

5. زیرساخت‌های تاب‌آور در برابر گرما

طراحی یا بهینه‌سازی ورزشگاه‌ها با استفاده از فناوری‌های کاهش جذب حرارت، پوشش‌های بازتابنده نور خورشید، تهویه طبیعی و کاهش اثر جزیره گرمایی شهری می‌تواند نقش مهمی در کاهش دمای محیط ایفا کند.

6. آموزش و آگاهی‌رسانی

آموزش بازیکنان، مربیان و کارکنان درباره علائم هشداردهنده بیماری‌های گرمایی و نحوه واکنش سریع به آن‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد. اطلاع‌رسانی عمومی از طریق رسانه‌ها و اپلیکیشن‌های رسمی مسابقات نیز می‌تواند از بروز موارد شدید پیشگیری کند.

 

6) چرا این تجربه برای آینده مهم است؟

جام جهانی 2026 فقط یک رویداد ورزشی نیست؛ بلکه یک آزمون واقعی برای مدیریت سلامت در عصر تغییر اقلیم است. اگر برنامه‌ریزی مسابقات بر پایه داده‌های اقلیمی و پزشکی انجام شود، می‌توان از بسیاری از خطرات پیشگیری کرد. در غیر این صورت، رویدادهای بزرگ ورزشی آینده نیز با چالش‌های مشابه مواجه خواهند شد.