در نشست علمی «تغییر اقلیم، سلامت کودکان و سازگاری» که در مرکز تحقیقات تغییر اقلیم و سلامت برگزار شد، سه ارائه تخصصی با محوریت پیامدهای تغییر اقلیم بر کودکان، نابرابری‌های اجتماعی مرتبط با این پدیده و راهکارهای سازگاری و تاب‌آوری کودکان مطرح گردید. در مجموع، سخنرانان بر این نکته تأکید داشتند که کودکان از آسیب‌پذیرترین گروه‌های اجتماعی در برابر تغییرات اقلیمی هستند و لازم است سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌های ملی و بین‌المللی با رویکرد عدالت‌محور و کودک‌محور طراحی شوند.

سلامت کودکان و سازگاری با تغییرات اقلیمی

در نخستین سخنرانی، دکتر عباس استادتقی‌زاده به بررسی روند رو به افزایش بحران‌های اقلیمی و پیامدهای آن بر سلامت کودکان پرداخت. ایشان با اشاره به افزایش فراوانی سیل‌ها، طوفان‌ها، خشکسالی‌ها و موج‌های گرما در دهه‌های اخیر، بیان کردند که تغییر اقلیم به یکی از مهم‌ترین تهدیدهای سلامت عمومی در جهان تبدیل شده است. بر اساس آمار ارائه‌شده، در سال ۲۰۲۲ بیش از ۳۸۷ بلای طبیعی در جهان رخ داده که میلیون‌ها نفر را تحت تأثیر قرار داده است.

در ادامه، وضعیت جهانی تنش آبی، خشکسالی و گردوغبار تشریح شد و عنوان گردید که صدها میلیون کودک در مناطق دارای کمبود شدید آب زندگی می‌کنند. همچنین پیش‌بینی شد که تا دهه ۲۰۵۰ تعداد کودکانی که در معرض موج‌های شدید گرما قرار می‌گیرند، چندین برابر افزایش یابد.

سخنران تأکید کرد که کودکان به دلیل ویژگی‌های فیزیولوژیک، رشد ناکامل سیستم ایمنی، وابستگی به بزرگسالان و محدودیت در سازگاری با محیط، نسبت به پیامدهای تغییر اقلیم بسیار آسیب‌پذیر هستند. از جمله پیامدهای مهم مطرح‌شده می‌توان به سوءتغذیه، بیماری‌های تنفسی، اختلالات روانی، اضطراب اقلیمی، اختلال استرس پس از سانحه، محرومیت از آموزش و آوارگی اشاره کرد. همچنین بیان شد که بیش از ۸۸ درصد بار بیماری‌های منتسب به تغییر اقلیم در کودکان زیر پنج سال رخ می‌دهد.

در بخش دیگری از ارائه، انواع آسیب‌پذیری کودکان در بلایا شامل آسیب‌پذیری فیزیکی، روان‌شناختی و آموزشی توضیح داده شد. سخنران ضمن اشاره به تجربیات سیلاب‌های اخیر کشور، چالش‌های امدادرسانی به کودکان مانند کمبود غذای مناسب، ضعف در خدمات بهداشتی، ناکافی بودن برنامه‌های اسکان و مشکلات کودکان دارای معلولیت را مطرح کرد.

در پایان، راهکارهایی برای ارتقای تاب‌آوری کودکان ارائه شد که شامل آموزش مهارت‌های مقابله با بحران، حمایت روانی، تقویت شبکه‌های اجتماعی، آموزش حل مسئله، فعالیت بدنی، ارتقای بهداشت روان و الگوسازی رفتاری توسط بزرگسالان بود. همچنین بر حقوق کودکان و مسئولیت دولت‌ها و نهادهای اجتماعی در حمایت از آنان تأکید شد.

 

تغییر اقلیم، سلامت کودکان و سازگاری

در سومین سخنرانی، مهدیه محمدزاده به تبیین مفهوم سازگاری کودکان با تغییر اقلیم و سیاست‌های مرتبط با آن پرداخت. در این ارائه، تغییر اقلیم به‌عنوان یکی از مهم‌ترین چالش‌های قرن بیست و یکم معرفی شد که پیامدهای گسترده‌ای همچون خشکسالی، کمبود آب، مهاجرت، افزایش درگیری‌ها و مشکلات اقتصادی را به همراه دارد.

سخنران بیان کرد که کودکان به دلیل ویژگی‌های جسمی و روانی خاص خود، بیشتر در معرض بیماری‌های ناشی از آلودگی هوا، بیماری‌های تنفسی، بیماری‌های منتقله از آب و غذا و سایر مخاطرات اقلیمی قرار دارند. همچنین اشاره شد که کودکان اگرچه کمترین نقش را در ایجاد تغییر اقلیم دارند، اما بیشترین آسیب را از آن متحمل می‌شوند.

در ادامه، آمارهای بین‌المللی درباره اثرات تغییر اقلیم بر کودکان ارائه شد؛ از جمله آوارگی میلیون‌ها کودک، محرومیت از تحصیل و افزایش فقر جهانی ناشی از بلایا و تغییرات اقلیمی. همچنین بر نقش نابرابری‌های اجتماعی در تشدید آسیب‌پذیری کودکان تأکید شد و عنوان گردید که کودکان ساکن مناطق محروم بیش از دیگران از پیامدهای تغییر اقلیم آسیب می‌بینند.

در بخش اصلی ارائه، مفهوم «سازگاری» تعریف شد و هدف آن کاهش آسیب‌ها، افزایش تاب‌آوری و تضمین پایداری جوامع در برابر تغییرات اقلیمی عنوان گردید. سخنران سپس راهبردهای سازگاری را در شش حوزه معرفی کرد:

1. نظام حاکمیتی و سیاست‌گذاری؛
2. نظام اجرایی و مدیریتی؛
3. برنامه‌ریزی شهری؛
4. نظام سلامت؛
5. نظام آموزش و پژوهش؛
6. نظام خانواده.

از جمله راهکارهای پیشنهادی می‌توان به توسعه عدالت اقلیمی برای کودکان، تقویت همکاری بین‌بخشی، توسعه زیرساخت‌های مقاوم در برابر اقلیم، ایجاد محیط‌های دوستدار کودک، ارتقای سلامت روان، بهبود امنیت غذایی، گسترش آموزش اقلیمی در مدارس و تقویت نقش خانواده‌ها در حفاظت از کودکان اشاره کرد.

 

نابرابری اجتماعی و کودکان در جامعه گرم‌شونده

در دومین ارائه، دکتر مصطفی هادئی موضوع «نابرابری اقلیمی و کودکان» را مورد بحث قرار داد. محور اصلی این سخنرانی آن بود که تغییر اقلیم همه کودکان را به یک اندازه تحت تأثیر قرار نمی‌دهد و میزان آسیب‌پذیری کودکان به شدت تحت تأثیر شرایط اجتماعی، اقتصادی و محیطی است.

در این ارائه توضیح داده شد که حتی در یک شهر یا یک جامعه، کودکان مناطق محروم بیش از سایرین در معرض گرما، آلودگی هوا و سیلاب قرار دارند. محله‌های کم‌برخوردار معمولاً دارای فضای سبز کمتر، تراکم ساختمانی بیشتر و زیرساخت‌های ضعیف‌تر هستند؛ در نتیجه دمای این مناطق می‌تواند چند درجه بیشتر از مناطق مرفه باشد.

سخنران تأکید کرد که فقر، آسیب‌های ناشی از تغییر اقلیم را تشدید می‌کند. کیفیت پایین مسکن، دسترسی محدود به خدمات سلامت و کمبود زیرساخت‌های خنک‌کننده از عواملی هستند که موجب افزایش خطرات اقلیمی برای کودکان فقیر می‌شوند. همچنین کودکان ساکن سکونتگاه‌های غیررسمی با خطرات هم‌زمانی مانند سیلاب، آلودگی هوا و نبود فضای امن برای بازی مواجه‌اند.

در بخش دیگری از سخنرانی، پیامدهای آموزشی و سلامت تغییر اقلیم بررسی شد. تعطیلی مدارس، کاهش دسترسی دیجیتال پس از بلایا، افت عملکرد شناختی ناشی از گرما، افزایش بیماری‌ها، ناامنی غذایی و تشدید مشکلات سلامت روان از جمله مهم‌ترین پیامدهای مطرح‌شده بودند.

همچنین گروه‌های در معرض خطر شامل کودکان فقیر، کودکان مهاجر و پناهنده، کودکان مناطق روستایی و بومی و کودکان دارای معلولیت معرفی شدند. سخنران تصریح کرد که این آسیب‌پذیری‌ها حاصل ضعف ذاتی کودکان نیست، بلکه نتیجه نابرابری‌های ساختاری، کمبود سرمایه‌گذاری و بی‌عدالتی اجتماعی است.

در پایان، مفهوم «بدهی اقلیمی به کودکان» مطرح شد؛ به این معنا که کودکان کمترین سهم را در تولید گازهای گلخانه‌ای دارند اما بیشترین بار پیامدهای آن را تحمل می‌کنند. بر این اساس، ضرورت برنامه‌ریزی عدالت‌محور، توسعه خدمات سلامت تاب‌آور، مشارکت کودکان در سیاست‌گذاری‌های اقلیمی و سرمایه‌گذاری بر مناطق محروم مورد تأکید قرار گرفت.

 

جمع‌بندی

در مجموع، سخنرانی‌های این نشست نشان داد که تغییر اقلیم نه‌تنها یک مسئله زیست‌محیطی، بلکه یک چالش جدی سلامت عمومی و عدالت اجتماعی است که کودکان را به‌طور ویژه تحت تأثیر قرار می‌دهد. سخنرانان بر ضرورت تدوین سیاست‌های کودک‌محور، کاهش نابرابری‌های اجتماعی، تقویت نظام‌های سلامت و آموزش، توسعه زیرساخت‌های تاب‌آور و مشارکت فعال کودکان در برنامه‌ریزی‌های اقلیمی تأکید کردند. همچنین روشن شد که سازگاری با تغییر اقلیم نیازمند همکاری بین‌بخشی، سرمایه‌گذاری هدفمند و توجه ویژه به گروه‌های آسیب‌پذیر، به‌ویژه کودکان، است. 

 

برای مشاهده فیلم کامل خبر روی لینک زیر کلیک کنید: 

مشاهده فیلم نشست